Lees alles over onze trainingen

Het management is de bottleneck

Organisaties investeren fors in continu verbeteren. Trainingen, verbeterborden, kaizen-events, een hele toolbox aan Lean-technieken. En toch blijft het resultaat vaak uit. De verbetering die zo mooi op het bord staat, beklijft niet. Na een paar maanden is de energie weg en draait alles weer zoals het altijd draaide.

De oorzaak ligt zelden bij de tools en zelden bij de werkvloer. Steeds vaker blijkt het management zelf de bottleneck bij continu verbeteren. Niet uit onwil, maar omdat de rol die leidinggevenden in een verbetercultuur spelen fundamenteel anders is dan de rol die ze gewend zijn. Wie dat niet doorheeft, houdt onbedoeld het hele systeem tegen. In dit artikel lees je wat het betekent dat het management de bottleneck is, waarom continu verbeteren juist daar vastloopt, en hoe je als leidinggevende van rem naar aanjager wordt.

Wat betekent het dat het management de bottleneck is?

Vrij eenvoudig: in elk proces bepaalt de traagste schakel, de bottleneck, de snelheid van het geheel. Je kunt overal elders verbeteren wat je wilt, maar zolang je de bottleneck niet aanpakt, gaat de doorstroom van het hele systeem niet omhoog. Verbeteren buiten de bottleneck levert alleen meer onderhanden werk op, geen extra resultaat.

Pas die logica toe op het vermogen van een organisatie om te verbeteren. De capaciteit om structureel beter te worden stroomt door een organisatie zoals werk door een proces stroomt. En die stroom heeft ook een bottleneck. Vaak is dat niet de werkvloer, die staat meestal te trappelen om iets te veranderen. De bottleneck zit bij de laag die richting geeft, tijd vrijmaakt, prioriteiten stelt en gedrag voorleeft: het management.

Zit de rem daar, dan is investeren in nog een training of nog een verbeterbord in feite verbeteren buiten de bottleneck. Het voelt als vooruitgang, maar de doorstroom, het daadwerkelijke resultaat, verandert niet. Daarom begint elk vastgelopen verbetertraject met dezelfde vraag: waar zit onze bottleneck echt?

Waarom continu verbeteren vastloopt bij het management

De cijfers zijn ontnuchterend. Uit onderzoek dat door IndustryWeek werd gepubliceerd, blijkt dat slechts een klein deel van de organisaties die Lean invoeren hun volledige doelstelling haalt, terwijl een grote meerderheid toegeeft dat de invoering niet bracht wat ze hoopten. Van de vier meest genoemde oorzaken van dat falen hebben er drie geheel of gedeeltelijk met leiderschap te maken.

Adviesbureaus die dit soort trajecten dagelijks begeleiden, komen op vergelijkbare uitkomsten: een ruime meerderheid van de Lean-transformaties mislukt, en de belangrijkste grondoorzaak is het onvermogen van het senior management om het eigen gedrag aan te passen. De hardware van het verbeteren is meestal niet het probleem. De software, het gedrag aan de top, wel.

Een paar patronen komen daarbij steeds terug:

  • Lean als toolbox in plaats van als manier van werken. Je kunt Lean zien als een verzameling tools of als een managementfilosofie. Kies je onbewust voor het eerste, dan verbetert een enkel proces, maar de cultuur blijft onaangeraakt. Het effect is tijdelijk.
  • Symbolisch afvinkgedrag. Een verbeterbord aan de muur, een gemba-walk op de agenda, een kaizen-event afgevinkt. Het ziet er goed uit, maar zonder begrip van het waarom wordt het een kunstje dat niemand echt verandert.
  • Verbeteren verkopen als bezuiniging. Zodra medewerkers denken dat verbeteren vooral over banen schrappen gaat, verdwijnt hun betrokkenheid. Verbeteren gaat over waarde en werkplezier, niet over afslanken.
  • Top-down opleggen. Verbeteringen die van bovenaf worden gedicteerd, beklijven niet. De werkvloer moet eigenaar zijn van de oplossing. Meer hierover lees je in ons artikel over de vijf aandachtspunten bij veranderen.
  • Geen tijd en geen borging. Verbeteren moet concurreren met de waan van de dag, en niemand legt het resultaat vast als de nieuwe standaard. Wat je niet borgt, zakt terug.

De rode draad: dit zijn geen tekortkomingen van de tools of van de mensen die het werk doen. Het zijn keuzes van het management en het leiderschap. Daarom is de eerste vraag bij een haperend verbetertraject niet welke tool je mist, maar welk gedrag aan de top het verbeteren tegenhoudt.

Van bottleneck naar aanjager: management als synoniem voor verbeteren

Bij Toyota, de bakermat van Lean, staat management niet gelijk aan beslissen en controleren. Daar staat management gelijk aan verbeteren. Dat klinkt simpel, maar het draait de rol van de leidinggevende om. Je bent er niet om problemen voor je team op te lossen. Je bent er om je team te leren problemen zelf op te lossen, en om de omstandigheden te scheppen waarin dat kan.

Twee principes uit the Toyota Way (Jeffrey Liker) maken dat concreet:

  • Ga zelf kijken (Genchi Genbutsu). Beslissingen neem je niet vanachter je bureau of op basis van een rapportage, maar door zelf naar de werkvloer te gaan en de situatie met eigen ogen te begrijpen. Wie de werkelijkheid van het proces niet kent, ziet de bottleneck niet, laat staan dat je hem wegneemt.
  • Kweek leiders die het werk begrijpen. Een organisatie wordt niet lerend door een extern programma, maar door leiders die de filosofie zelf leven en anderen onderwijzen. Hoe dat er in de praktijk uitziet, laat onze case study over Lean leiderschap op weg naar een lerende organisatie goed zien.

Dit is precies waar het bij continu verbeteren om draait: niet nog een tool erbij, maar de verschuiving van sturen op output naar coachen op verbetervermogen. Dat is ook waar wij leidinggevenden in begeleiden.

Toyota Kata: de verbeter-Kata in vier stappen

Toyota geeft die verschuiving handen en voeten met Toyota Kata. Kata is een term uit de vechtsport: een vaste reeks bewegingen die je oefent tot ze een tweede natuur worden. Er zijn twee Kata’s. De Improvement Kata is de routine waarmee medewerkers stabiele processen stap voor stap verbeteren. De Coaching Kata is de routine waarmee de manager die verbeter-Kata aanleert en begeleidt. De manager is dus coach, niet probleemoplosser.

De verbeter-Kata kent vier stappen:

  1. Bepaal de richting (visie of True North). Waar wil de organisatie uiteindelijk naartoe? Dit ultieme doel geeft alle teams dezelfde koers.
  2. Begrijp de huidige situatie. Hoe presteert het proces nu echt? Hoe scherper je dit in kaart hebt, hoe beter je de volgende stap kunt bepalen.
  3. Bepaal de volgende doeltoestand (next target condition). Niet de eindbestemming, maar de eerstvolgende haalbare stap in die richting.
  4. Overwin de obstakels met PDCA. Identificeer wat je tegenhoudt en werk die obstakels een voor een weg met kleine experimenten volgens Plan-Do-Check-Act.

Het succes van Toyota komt niet voort uit perfecte plannen of perfecte beslissingen. Het komt voort uit het continu zetten van kleine stappen in de goede richting, waarbij de route onderweg ontstaat uit talloze leer-cycli. De taak van het management is erop toe te zien dat deze routine door iedereen wordt toegepast, en mensen te coachen die een probleem of uitdaging moeten overwinnen.

Let op waar de aandacht naartoe gaat. We besteden geen tijd aan de discussie of het ultieme doel wel haalbaar is. We besteden tijd aan de volgende doeltoestand en aan de obstakels die ons daarvan weghouden. Hoe scherper die zijn beschreven, hoe succesvoller je bent.

Zo voorkom je dat het management de bottleneck wordt

Wil je van rem naar aanjager? Deze zeven punten maken in de praktijk het verschil:

  1. Ga naar de gemba. Loop regelmatig het proces af en kijk zelf. Vraag door voordat je bijstuurt.
  2. Geef richting, geen oplossingen. Formuleer samen de volgende doeltoestand en laat het team de weg ernaartoe uitvinden.
  3. Coach in plaats van corrigeren. Stel vragen (Wat is je volgende stap? Welk obstakel verwacht je? Wat heb je geleerd?) in plaats van antwoorden te geven.
  4. Maak tijd vrij om te verbeteren. Verbeteren dat moet concurreren met de waan van de dag, verliest altijd. Zet het vast in de agenda.
  5. Borg elk resultaat in standaardwerk. Een verbetering die je niet vastlegt als de nieuwe standaard, zakt terug. Standaardwerk is de basis voor de volgende verbetering.
  6. Geef een duidelijke, gedeelde richting. Zorg dat alle teams werken aan doelen die dezelfde kant op wijzen, zodat verbeteringen elkaar versterken in plaats van beconcurreren.
  7. Leef het gedrag voor. Cultuur volgt gedrag, en gedrag begint bovenin. Vraag je bij elke ingreep af of je de verbetercultuur versterkt of ondermijnt.

De valkuil onder al deze punten is dezelfde: terugvallen in de rol van degene die het weet en het regelt. Dat voelt effectief, maar het maakt je team afhankelijk en houdt de bottleneck in stand.

Wat dit betekent voor jouw rol als leidinggevende

De boodschap is niet dat het management het probleem is. De boodschap is dat het management de sleutel is. Dezelfde positie die continu verbeteren kan tegenhouden, kan het ook aanjagen. Het verschil zit in gedrag, niet in techniek. En gedrag is te leren.

Dat vraagt oefening, want de Kata wordt pas een tweede natuur door herhaling onder begeleiding. Een training volgen is een ding. Het ook echt in je dagelijkse manier van leidinggeven laten landen is een tweede, en daar begeleiden wij je tot het resultaat er staat.

Wil je leren hoe je als leidinggevende continu verbeteren op je afdeling implementeert, met stand-ups, kaizen-events en Toyota Kata? In onze Lean Leader-training oefen je precies dat, en coacht je eigen trainer je totdat je het in de praktijk hebt neergezet. Weet je nog niet welke opleiding bij je doelen past? Vraag de studiegids aan.

Vraag studiegids aan

"*" geeft vereiste velden aan

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Nieuwsbrief

`

Vertrouwd door 50.000+ professionals bij 4.000+ organisaties wereldwijd.