Je kunt niet alles tegelijk aanpakken. De Pareto-analyse helpt om keuzes te maken: welke 20%
van de oorzaken is verantwoordelijk voor 80% van de problemen? Die oorzaken pak je eerst aan.
WAT IS EEN PARETO-ANALYSE?
Een Pareto-analyse is een prioriteringsmethode die bepaalt welke oorzaken of categorieën de
grootste impact hebben op een probleem. De methode is gebaseerd op het Pareto-principe, ook
bekend als de 80/20-regel: in veel situaties veroorzaakt 20% van de factoren 80% van de
gevolgen.
Het principe werd ontdekt door de Italiaanse econoom Vilfredo Pareto (1848-1923). Hij stelde
vast dat ongeveer 80% van de grond in Italië in handen was van 20% van de bevolking. Later
paste Joseph Juran, een van de grondleggers van kwaliteitsmanagement, dit principe toe op
kwaliteits- en productieproblemen. Hij sprak over de “vitale weinigen” tegenover de “triviale
velen”: een beperkt aantal oorzaken heeft vaak een veel grotere impact dan alle andere samen.
WAT IS EEN PARETO-DIAGRAM?
Een Pareto-diagram is een staafdiagram waarin categorieën worden gerangschikt van meest naar
minst frequent, of van meest naar minst impactvol. Daarnaast bevat het diagram een
cumulatieve lijn.
Die cumulatieve lijn toont hoeveel procent van het totale probleem al wordt verklaard door de
opeenvolgende categorieën. Het punt waarop de lijn ongeveer 80% bereikt, maakt duidelijk
welke categorieën prioritair zijn.
Alles wat links van dat punt staat (vaak twee tot vier categorieën), vormt de belangrijkste focus
voor verbetering.
HOE MAAK JE EEN PARETO-ANALYSE?
Stap 1: Definieer het probleem en de categorieën
Bepaal eerst wat je precies wilt analyseren? Gaat het om klantenklachten, defecttypes, oorzaken
van storingen, retourzendingen, …? Maak vervolgens een lijst van alle relevante categorieën.
Stap 2: Verzamel data
Tel per categorie hoe vaak het probleem voorkomt (frequentie) of wat de impact ervan is
(kosten, tijd, defecten). Kies een periode die representatief is. Een te korte periode kan toevallige
schommelingen of ruis bevatten. Een te lange periode kan recente trends of veranderingen
verbergen.
Stap 3: Sorteer van groot naar klein
Rangschik de categorieën van hoogste naar laagste frequentie of impact.
Stap 4: Bereken de cumulatieve percentages
Bereken per categorie welk percentage ze vertegenwoordigt van het totaal. Tel die percentages
daarna stap voor stap op.
Na de eerste categorie krijg je bijvoorbeeld 35%. Na de tweede categorie 35% + 25% = 60%. Na
de derde categorie 75%, enzovoort.
Stap 5: Teken het diagram en identificeer de vitale weinigen
Waar overschrijdt de cumulatieve lijn de 80%-grens? De categorieën vóór dat punt zijn de vitale
weinigen: de oorzaken of problemen die de grootste impact hebben.
EEN PRAKTIJKVOORBEELD
Een logistiek bedrijf analyseert de leveringsklachten over de afgelopen 3 maanden:
| Oorzaak | Aantal klachten | % | Cumulatief % |
| Te late levering | 142 | 47% | 47% |
| Beschadigd pakket | 89 | 29% | 76% |
| Verkeerd artikel | 38 | 13% | 89% |
| Ontbrekend artikel | 19 | 6% | 95% |
| Onjuiste factuur | 11 | 4% | 99% |
| Overig | 4 | 1% | 100% |
Conclusie: te late leveringen en beschadigde pakketten verklaren samen 76% van alle klachten.
Als je die twee oorzaken oplost, pak je driekwart van het klantenprobleem aan.
PARETO-ANALYSE IN LEAN SIX SIGMA
In een DMAIC-project gebruik je de Pareto-analyse in de Analyze-fase. Ze helpt om prioriteiten te
stellen en te bepalen welke oorzaken het eerst onderzocht en aangepakt moeten worden.
Na een brainstorm, een Ishikawa-diagram of een 5x Waarom-analyse heb je vaak een lange lijst
met mogelijke oorzaken. De Pareto-analyse helpt je te kiezen welke oorzaak je als eerste
onderzoekt en aanpakt.
Gebruik de Pareto-analyse daarom altijd op basis van data, niet op basis van meningen.
“Wij denken dat te late levering het grootste probleem is” is veel minder sterk dan een Pareto-
diagram dat dit met cijfers aantoont.
VALKUILEN BIJ DE PARETO-ANALYSE
De verkeerde eenheid meten
Het aantal klachten zegt niet altijd alles over de werkelijke impact. Een klacht over een licht
beschadigd pakket kost misschien weinig. Een klacht over een volledig verkeerde order kan veel
duurder zijn en meer klantontevredenheid veroorzaken.
Meet daarom niet alleen de frequentie, maar kijk waar nodig ook naar de impact: kosten,
tijdverlies, risico, klantwaarde of reputatieschade.
Werken met een te kleine dataset
Een analyse op basis van 30 klachten in één maand geeft mogelijk geen betrouwbaar beeld.
Kleine aantallen kunnen sterk beïnvloed worden door toeval. Gebruik daarom voldoende data
over een representatieve periode. Zo vermijd je dat je beslissingen neemt op basis van ruis in
plaats van echte patronen.
Pareto maar één keer toepassen
Een Pareto-analyse is geen eenmalige oefening. Zodra je de belangrijkste oorzaken hebt
aangepakt, verandert de verdeling.
Maak daarom na elke verbetercyclus een nieuwe Pareto-analyse. Zo bepaal je telkens opnieuw
wat de volgende prioriteit is en blijf je verbeteren op basis van actuele gegevens.
AAN DE SLAG MET PARETO-ANALYSE
De Pareto-analyse is een basistool in onze [Lean Yellow Belt](/be/nl/lean-yellow-belt/) en [Lean
Green Belt](/be/nl/lean-six-sigma-green-belt/) opleidingen. Je leert hoe je een Pareto-diagram
opbouwt in Excel, Minitab en andere tools, en vooral hoe je de analyse toepast in echte
verbeterprojecten.
VEELGESTELDE VRAGEN
Is de 80/20-regel altijd geldig?
Nee. De 80/20-regel is een vuistregel, geen wet. Soms is de verdeling 70/30, 90/10 of anders.
Het principe blijft wel hetzelfde: vaak verklaart een kleine minderheid van oorzaken het grootste
deel van het effect. De precieze verhouding hangt af van de situatie, de sector en de data die je
analyseert.
Hoe combineer ik een Pareto-analyse met een Ishikawa-diagram?
Gebruik het Ishikawa-diagram om eerst alle mogelijke oorzaken in kaart te brengen. Gebruik
daarna de Pareto-analyse om te bepalen welke oorzaken het zwaarst wegen op basis van data.
Zo evolueer je van “alles wat mogelijk meespeelt” naar “dit pakken we als eerste aan”.
Kan ik een Pareto-analyse maken in Excel?
Ja. In Excel kun je je data sorteren, cumulatieve percentages berekenen en daarna een
gecombineerd staaf- en lijndiagram maken. Nieuwere versies van Excel hebben ook een
ingebouwd Pareto-diagramtype. Minitab en andere statistische tools bieden nog uitgebreidere
mogelijkheden.
Werkt een Pareto-analyse ook voor positieve selectie?
Zeker. Je kunt deze analyse ook toepassen om te bepalen welke 20% van je klanten 80% van je
omzet genereren, of welke 20% van je producten 80% van je marge leveren. Het principe blijft
hetzelfde: je zoekt waar de grootste impact zit, zodat je je aandacht en middelen gericht kunt
inzetten.
